Afgelopen weekend bezocht ik met mijn handwerkgroep een heel bijzondere fabriek voor een rondleiding op afspraak. Het bedrijf ‘Deknofa’ bevindt zich op nog geen kilometer van mijn huis. Ik kende het bedrijf wel van hun knopen, als het lukte kocht ik die altijd al graag, maar die waren steeds moeilijker te vinden. Tot voor kort had ik geen idee dat het bedrijf nog steeds bestond en ook nog zo dichtbij.

‘Deknofa’ is de Deventer Knopenfabriek, een familiebedrijf dat al 75 jaar bestaat en nog steeds de allermooiste knopen produceert. 

Een bijzondere rondleiding

We werden rondgeleid door de eigenaars. Ooit hadden ze meer personeel, maar sinds twee jaar wordt de zaak alleen nog gerund door broer en zus. Al is het geen winstgevend bedrijf meer, maar eigenlijk vooral liefhebberij, ze verkopen hun producten nog steeds via beurzen in o.a. Keulen en Denemarken. Naast dat ze putten uit een astronomische voorraad in hun magazijn maken ze ook nog steeds knopen op bestelling. Sinds de jaren 1980 was dat vaak van kunsthars (polyester) dat ze zelf op kleur brengen en in een grote trommel tot platen gieten die ook nog kunnen worden voorzien van kleureffecten, zie de foto’s hieronder.

Het bijzondere van hun knopen is dat, ook al worden ze uit dezelfde plaat gestanst, geen twee knopen exact gelijk zijn terwijl ze wel dezelfde uitstraling hebben. Dit is echt vakmanschap. Schooltelevisie maakte er ooit dit filmpje van:

PatsBoemKledder! | Schooltv 

(het filmpje begint op circa 9.45 minuten).

Natuurlijke materialen

Vroeger en ook nu weer steeds vaker worden de knopen, naast natuurlijke materialen als hout, steennoot of parelmoer, ook gemaakt van galalith. Dit rond 1900 uitgevonden materiaal is gemaakt van koemelk (caseïne) en is biologisch afbreekbaar. De effen of mooi gemarmerde galalith platen worden in Italië gemaakt in de enige fabriek in Europa die dit nog kan. http://www.gremolithitalia.it/en/products.html Het begon ooit als imitatie van hoorn of schildpad. Het is heel specialistisch werk want ook vroeger al waren weinig bedrijven er technisch toe in staat om galalith te produceren. De knopen die in Deventer uit deze galalith platen worden gestanst kunnen na afwerking eventueel ook nog worden gekleurd in een verfbad. 

Natural Buttons – DEKNOFA

De fabricage

In de fabrieksruimtes staan ontelbare machines die allemaal een andere functie hebben.

Na het stansen van schijfjes uit een plaatmateriaal worden deze in een speciale machine via een ronddraaiende schijf ingevoerd en dan door een machine geleid die de voor- en achterkant bewerkt met diverse koppen met beiteltjes, ze een vorm geeft, er gaatjes in boort en dan rolt de nog ruwe knoop eraan de andere kant uit. De eigenaar van de fabriek laat het ons zien (filmpje).
Het hele proces vereist veel vakkennis en jaren ervaring. Hij werkt al bijna zijn hele leven in het bedrijf, al begon hij in het magazijn en keek hij als jongen eerst de kunst af bij zijn vader om vervolgens al doende het vak te leren.

Daarna gaan de knopen in een trommel die ronddraait met houten polijstblokjes. Elk type knoop heeft andere blokjes nodig om in de dieper liggende delen ook glad te worden gemaakt. 

Naast knopen maken ze ook grote spelden of gespen die helemaal per stuk met de hand worden gemaakt. Bijvoorbeeld te gebruiken als bevestiging of sluiting van een zelfgebreide sjaal of vest. Rechts zie je een plaat caseïne oftewel galalith.

De verkoop

De knopen worden voor de verkoop in transparante kokers gedaan die aan bedrijven zoals groothandels worden geleverd. Er is dus (helaas voor ons) geen directe verkoop aan particulieren, via de groothandel gaat het naar modeateliers of winkels in diverse landen, al zijn er bijna geen winkels meer over in ons land die knopen verkopen. Het gebruik van knopen is ook aan mode onderhevig. De kwaliteit van de Deventer knopen is hoog en daardoor zijn ze zeer geliefd, maar door de deels handmatige en dus arbeidsintensieve productie zijn ze niet goedkoop. Die hogere prijs is voor modeateliers een afweging bij het produceren van kledingstukken en er valt bovendien bijna niet te concurreren met de supergoedkope Chinese knopen, alleen zijn die meestal wel van zeer slechte kwaliteit, passend bij de ‘fast fashion’ industrie.

 Groeiende belangstelling

Gelukkig is er tegenwoordig steeds meer vraag naar kwaliteitsknopen van duurzaam en natuurlijk materiaal en daar speelt Deknofa goed op in. Zo heeft de populaire Deense breipatronen ontwerpster ‘Petite Knit’ (van de Sophie-sjaal) bij de Deventer Knopenfabriek knopen besteld in hout en caseïne voor hun breipakketten (die vooralsnog alleen in Scandinavië worden verkocht). 

Voorraad

Waren we al kompleet overdonderd door de fabriek zelf, toen we het magazijn binnengingen vielen bij ons de monden open. Miljoenen knopen in alle soorten en maten. Rij na rij met stellingen waarvan de planken bijna bezwijken onder het gewicht. 

Toekomst

Terecht maken de eigenaren zich zorgen over de toekomst van het bedrijf, ze zijn beiden niet de jongsten meer.  Er is dringend behoefte aan een opvolger die zich wil laten scholen in dit ambacht en/of iemand die misschien de fabriek kan en wil overnemen. Ik hoop van harte dat er iemand wordt gevonden want dit prachtige bedrijf mag natuurlijk niet verloren gaan. Het is nog de enige in Nederland en ze verdwijnen in de rest van Europa in rap tempo. Voor de dichtstbijzijnde andere knopenfabriek moet je zeker 500 km rijden. 

Oproep

Eigentijdse slow fashion modemakers, koop de knopen voor je duurzame kleding bij Deknofa! Op afspraak kan je een keer kijken in hun magazijn en laat je daar dan vooral inspireren door de kasten vol kant-en-klare prachtige producten! Maak er gebruik van, dat is pas echt duurzaam.