Deens breiwerk deel 2

Het Designmuseum in Kopenhagen heeft sinds eind 2014 een semipermanente opstelling van de allermooiste kleding en accessoires uit haar collectie. Mijn mond viel letterlijk open bij de kwaliteit en verfijning die daar te zien is.

designmus-bruidsjurk1Waar mijn mond echt van openviel was deze bruidsjapon, ongelofelijk fijn gebreid van superdun linnen garen ergens tussen 1835 en 1858. De gelige versiering is kloskant, maar de rest is helemaal gebreid! De doopjurk die ernaast hangt is ongeveer 50 jaar later in de collectie gekomen, maar waarschijnlijk wel door de zelfde breister gemaakt. Beiden zijn gevoerd met lichtblauwe zijde. Hier wat foto’s:

designmus-bruidsjurk2Detail van de rok van de japon

designmus-doopjurk2Detail van de doopjurk designmus-doopjurk3Detail van het doopmutsje

designmus-sjaal Kleurig gestreepte sjaals, waarvan de middelste is gebreid van wol in gewone ribbelsteek rond 1870 (alle toeren recht) De overgang naar een volgende kleur is steeds aan de achterkant gemaakt.

Kralentassen, 19e eeuw en kousenbeursjes, 1820-1840. In Nederland vind je ook veel van dit soort kralentassen en -beurzen, veel daarvan zijn geïmporteerd uit Duitsland. Hier vermelden de bijschriften als herkomst Denemarken.

Het museum maakt gebruik van vitrines die rond 1900 speciaal zijn ontworpen en dat draagt zeker bij aan de sfeer. Onder een aantal vitrines bevinden zich schuiflades waar onder glas nog veel meer prachtigs te vinden valt. Helaas ontbreken daar bijschriften en spiegelt de verlichting in het glas, maar het is me toch gelukt er wat van te fotograferen.

designmus-kralenmutsIn een van de schuiflades bijvoorbeeld dit prachtig babymutsje of een paar handschoenen, allebei met kralenwerk. Dit soort kralenwerk op handschoenen ben ik tot nu toe in Nederland nog niet tegen gekomen, maar zulke mutsjes werden op diverse plaatsen in (noord) Nederland gedragen, meestal bij de doop, van Kampereiland tot de Zaanstreek. Uit Huizen zijn natuurlijk de polsmofjes met ingebreide kralen bekend.

designmus-kralenhandschoenDe handschoenen zijn gebreid van hele dunne katoen en met kralen ingebreid, gedateerd 1838 en hebben een boord in een stekenpatroon dat ook veel voorkomt bij Nederlandse kousenranden.

designmus-minihandschoenenDeze zijn wel superleuk!

Verschillende kantjes/kragen. het breiwerk is soms aan een reepje stof genaaid of misschien ooit afgeknipt van een mouw of kleedje. Wie zal het zeggen.

designmus-manchet1

Steekmouwtje of manchet van katoen. Deze manchet werd net als de kantrandjes vlak gebreid waarbij eerste en laatste toer aan elkaar zijn genaaid tot een kokertje. De toeren bevatten voor een deel steken in kantpatroon en een deel is gewoon afwisselend enkele toeren recht of averecht gebreid, zodat de ribbels ontstaan. Het randmotief doet denken aan een kantje uit het boekje van Christine Sluter uit 1843.

designmus-kantsjaal2designmus-kantsjaal

Dan lag er nog deze zeer fijn gebreide kanten sjaal in een lade.

designmus-kousKous met een fraaie ingebreide versiering van de klink. In de bovenzijde tussen de lichte strepen zie je dat het garen niet helemaal effen is geverfd, de touwtjes om de streng zaten waarschijnlijk een beetje te strak. Blauw verven gebeurde waarschijnlijk met wede of indigo.

designmus-kous2Dit soort kousen stelt me altijd weer voor een raadseltje: zijn ze nu handgebreid of machinaal? Sinds de 17e eeuw waren breimachines (breiramen) zo ver ontwikkeld dat er al dergelijk fijn breiwerk op kon worden gemaakt. In de tweede helft van de 19e eeuw kwamen er nieuwe uitvindingen op dit gebied bij die o.a. het rondbreien mogelijk maakten. Dit soort ajourmotiefjes was zeker machinaal mogelijk eind 19e eeuw, toen deze kousen waarschijnlijk zijn gemaakt. Als ik het goed kan zien lijkt er toch aan de achterzijde een ingebreide naad te zitten en zijn de minderingen in de teen ook alleen handmatig te maken. Bij machinaal breiwerk zie je duidelijk een genaaide naad.

De ingebreide naad werd gemaakt door een of meer steken elke andere toer recht of averecht te breien op dezelfde plek. Aan weerszijden van dit ‘naadje’ werd geminderd/gemeerderd en de ribbeltjes vergemakkelijkten het tellen van de toeren, daarom hebben oude patronen het soms over het aantal naadjes (= 2 toeren) dat je moet breien in plaats van het aantal toeren.

Je ziet bovendien ook duidelijk in de hielflap, die immers heen en weer gebreid werd, een verschil tussen de toeren. Veel breiers hebben een klein verschil in spanning tussen averecht en recht breien. Dat verschil zou je bij machinaal breisel nooit zien. Mijn conclusie is toch dat deze kous waarschijnlijk met de hand is gemaakt. Maar wie daar andere gedachten over heeft, ik hoor ze graag.

In Nederlandse museumcollecties ben ik dit soort ajourwerk in kousen en mitaines ook al vaker tegen gekomen.

Binnenkort meer over kousen.

Advertenties

5 thoughts on “Deens breiwerk deel 2

  1. Wat een fijn verhaal weer… die bruidsjurk en doopjurk zijn niet te geloven. Waarschijnlijk is ze op haar 10e daar al mee begonnen. (Dat is wel jammer, dat het verhaal van de vrouwen er niet bij is, wanneer, alleen of met meer, hoe?)

    Like

  2. Ja dat is heel jammer, zelden of nooit is de naam van een maakster te achterhalen. Hoe razend knap en origineel gemaakt ook, ambachtelijk handwerk, vooral dat van vrouwen, werd/wordt te vaak als iets vanzelfsprekends beschouwd (en dus niet belangrijk/waardevol). Het verhaal bij een aan een museum geschonken stuk is vaak bij de schenker ook al niet meer bekend. Doorgegeven herinneringen en verhalen schijnen na ca. 70 jaar te verdwijnen. Als ik kijk naar stukken uit mijn eigen familie dan weet ik daar ook bar weinig van. Als mijn ouders er al ooit iets over hebben verteld, dan is het bij mij als kind het ene oor in gegaan en het andere weer uit. Als je de leeftijd bereikt dat het je gaat interesseren dan kun je het niet meer vragen. Ik probeer wel alles wat ik weet op te schrijven en op een briefje erbij te stoppen. Misschien beroepsdeformatie, want door mijn museumwerk weet ik hoe jammer het is als het verhaal verloren gaat.

    Like

  3. Ik ben daar ook mee bezig Evelien, als ik iets van mijn moeder krijg en ze weet er nog wat over te vertellen schrijf ik het op een kaartje en hang het er aan. Maar ja, ik heb ook in de Artoteek van het Gorcums museum gewerkt. Toch is het best goed om mensen daar eens op te wijzen! En inderdaad, wat een mooi werk zeg!

    Liked by 1 persoon

  4. Pingback: Deens breiwerk deel 3 | nederlandsgebreid

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s