Amsterdams gebreid 2: Vondelingenpakketjes

Hier fotografeer ik wat objecten uit het depot van het Amsterdam Museum. Conservator Judith van Amelsvoort had iets klaargelegd, waar ik heel nieuwsgierig naar was.

ev door judith.v.amelsvoort01
(foto Judith van Amelsvoort)

In het voormalige Burgerweeshuis werden behalve wezen ook soms vondelingen ondergebracht. Het weeshuis bewaarde de kleertjes die ze bij binnenkomst droegen zorgvuldig in een pakketje. Wanneer een wees 18 jaar werd moest hij of zij het weeshuis verlaten. Ze konden kiezen of ze het pakketje meenamen of niet. Sommigen deden dat niet of ze waren misschien op jonge leeftijd al overleden. Daardoor zijn er een aantal pakketjes bewaard gebleven die nu in de collectie zijn van het Amsterdam Museum.

2016-07-19judith.van.amelsvoort
Hier pakt Judith van Amelsvoort voorzichtig een vondelingenpakketje uit. Inmiddels zitten de kleertjes natuurlijk in een stukje modern Tyvek® ingepakt, zuurvrij en goed beschermd.

De inhoud is als een kleine tijdcapsule en biedt een ontroerende blik op de armoede en ellende van waaruit een moeder ooit besloot haar kind te vondeling te leggen.

foto-judith.v.amelsvoort04
Collectie Amsterdam Museum (foto Judith van Amelsvoort)

Dit pakketje (KB 2128) was van Grazia Evers, opgenomen in het Stadsbestedelingenhuis, datum onbekend, maar ik denk gezien de kleding ca. 1900, wat zou er van haar zijn geworden?
KB2128 kousen achterCollectie Amsterdam Museum
Haar rode kousen zijn ettelijke malen gestopt met verschillende kleuren rode en paarse wol. Grazia had een flinke stapel kleertjes waaronder ook een kapertje, een soort muts met schouderstuk, gehaakt van blauwe wol. Toen ik van tevoren de beschrijving las had ik ten onrechte geconcludeerd dat ze misschien uit een rijke familie afkomstig was. Maar de kleertjes zijn zo armoedig, dat lijkt me nu onwaarschijnlijk.
KB 2128Collectie Amsterdam Museum

Hieronder zie je haar gebreide mitaines of polsmofjes en een paar schoentjes. Ze was al geen baby meer, maar een peuter, zo schatten we in.
KB2128 schoenen en mofjesCollectie Amsterdam Museum

Dan is er het pakketje (KB 2122) van Wilhelmina Phoelich, 3 juni 1919 werd ze opgenomen in het Stadsbestedelingenhuis. Kennelijk is ze toen in het Burgerweeshuis terecht gekomen. In Wilhelmina’s pakketje zit o.a. een gebreide onderjurk, jasje en onderbroekje. KB 2122Collectie Amsterdam Museum
KB 2122.2Collectie Amsterdam Museum

Gebreid wollen onderjurkje dat volgens mij hier binnenstebuiten zit. Ik heb me verwonderd over de steek, een soort patentsteek, deels ook van dikkere wol. Dan twijfel ik weer of het hand- of machinebreiwerk is. De onderrand lijkt wel machinaal opgezet. Hals en mouwgat lijken afgewerkt met haakwerk.
Hieronder een detail, als iemand suggesties heeft dan hoor ik het graag.

KB 2122.2detail1Collectie Amsterdam Museum

Collectie Amsterdam Museum

Machinaal gebreid katoenen onderbroekje met een soort wafelsteek en een jasje in 2 recht 2 averecht boordsteek. De opzet is duidelijk machinaal en de naden zijn geknipt. Het broekje is wel deels in vorm gebreid en heeft aangebreide boorden boven en onder. Het jasje zou ook gemaakt kunnen zijn uit een ander, groter kledingstuk, de randen lijken met de hand te zijn afgewerkt.

Een aantal verhalen van voormalige wezen zijn opgetekend op de website van het Amsterdam Museum. Het geeft een mooie indruk van het leven in het Burgerweeshuis.

naailes

Berthi Smit-Sanders heeft een heel interessant boek geschreven over merklappen die in het Burgerweeshuis zijn gemaakt. Daarbij schetst ze ook het leven in het Burgerweeshuis. De meisjes kregen er een goede opleiding in handwerktechnieken, zodat ze wanneer ze het weeshuis verlieten makkelijk een betrekking konden krijgen, bijvoorbeeld als naaister.

Dat er ook gebreid werd lijkt me zeer waarscchijnlijk, al is daar minder over bekend. Het museum heeft wel deze wollen ‘leijfjes’ of borstrokken in 4 verschillende maten, voorzien van aanwijzingen voor het breien. Ik denk ongeveer uit 1900-1930, afkomstig van het Burgerweeshuis.
Op het briefje: “Leijfjes s.v.p. gelijk breien, niet langer of breeder. Halshoogte precies als model, mouwtjes goed uitrekken en armsgat niet nauwer maken. Pikootje niet strakker langs hals.”
Het stempel vermeldt echter “Inrichting voor Stadsbestedelingen, Prinsengracht 434.” Dus ik vraag me af of ze wel oorspronkelijk van het Burgerweeshuis zijn. Misschien zijn ze meegekomen in de 2e wereldoorlog toen ook de ‘stadsbestedelingen’ in het Burgerweeshuis werden ondergebracht? Ik las in het verhaal van Johanna Bodemann op de website dat deze kinderen waar de ouders even niet voor konden zorgen, kennelijk een aparte behandeling kregen en minder mooie kleren dan de ‘echte’ burgerwezen. In ieder geval kregen ze kennelijk wel breiles.

KA 2090.1Collectie Amsterdam Museum

Save

Advertenties

5 thoughts on “Amsterdams gebreid 2: Vondelingenpakketjes

  1. Interessant Evelien, Kinderkleding uit bestaande kleding maken, daar sprak mijn moeder vroeger ook over. Mooi hoe grondig je te werk gaat. dank je wel.
    groetjes

    Like

  2. Het wordt steeds mooier en interessanter, Evelien! Het deed me ook denken aan een verhaaltje dat ik zelf schreef in 2011 op het weblog van Berthi over het Foundling Museum in Engeland. Het ging niet over hele kledingstukken maar over stukjes stof. Het is nog terug te lezen…..

    Like

    • In het boek van Berthi Smit over Merk- en Stoplappen uit het Amsterdams Burgerweeshuis staan de kledingregels voor de weesmeisjes uit begin 19e eeuw. Daarin stond voor elke leeftijdsgroep en per gelegenheid precies de muts beschreven die daarbij hoorde en hoe die gedragen moest worden. Kennelijk is dat heel lang zo gebleven want ondanks dat de A’damse bevolking het een mooi spektakel vond als de meisjes netjes in de rij naar de kerk gingen, onberispelijk gekleed, werd er begin 20e eeuw voor gepleit dit af te schaffen zodat de weesmeisjes niet een soort “mannequins der historie zouden worden”. Vroeger droeg natuurlijk iedereen een muts, maar in de tijd van deze foto was dit echt niet meer gewoon denk ik.

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s